Ból brzucha, biegunki, zaparcia, uczucie „ściśniętego” żołądka to objawy, których przyczyna nie zawsze leży wyłącznie w żołądku i jelitach. Jeśli zmagasz się z nawracającymi problemami trawiennymi, warto wiedzieć, że w wielu przypadkach potrzebne jest nie tylko leczenie gastrologiczne. Ważne jest także wsparcie psychologiczne. Szczególnie dobrze widać to w relacji zespół jelita drażliwego a lęk, przewlekły stres i nieprzepracowane emocje, gdzie objawy fizyczne i emocjonalne wzajemnie się wzmacniają i są ze sobą ściśle powiązane przez tzw. oś jelitowo-mózgową.

Fizjologia komunikacji między mózgiem a jelitami

Nie bez powodu jelita określane są mianem drugiego mózgu. W ich ścianach znajduje się bowiem wiele milionów komórek nerwowych tworzących sieć neuronów zwaną jelitowym układem nerwowym, który jest w stałym kontakcie z twoim mózgiem.
Przepływ informacji odbywa się przez nerw błędny, układ odpornościowy, hormony stresu i substancje produkowane przez bakterie jelitowe. Cały ten system to oś jelitowo-mózgowa, w której zachodzi dwukierunkowa komunikacja. W praktyce oznacza to, że mózg wpływa na pracę jelit, a jelita wpływają na mózg.

Gdy tak na to spojrzysz, to dużo łatwiej będzie ci zrozumieć, dlaczego w chwilach stresu, wzburzonych emocji, ataków paniki, czy zmartwień pojawiają się problemy trawienne. Emocje te uruchamiają reakcję stresową, która prowadzi do zwiększonego wydzielania hormonów stresu. Te zaś zmieniają pracę układu pokarmowego, co może skutkować skurczem jelit, nadwrażliwością na bodźce pochodzące z przewodu pokarmowego, czy przyspieszoną perystaltyką jelit.

Dlatego między innymi zależność na linii zespół jelita drażliwego a lęk zwykle objawia się nasilonym bólem brzucha. Z drugiej strony, stan jelit, a dokładnie ich mikroflora, stan zapalny, czy podrażnienie, wysyła sygnały zwrotne do mózgu i wpływa na nastrój, poziom lęku, a nawet podatność na depresję.

Psychosomatyka brzucha – wpływ chronicznego stresu na mikroflorę jelitową i perystaltykę

Stres sam w sobie nie musi być zły. Wręcz przeciwnie, potrafi motywować, zwiększać koncentrację, mobilizować do przekraczania strefy komfortu i wprowadzania ważnych zmian w życiu. Jeśli jednak przechodzi on w stan przewlekły i układ przywspółczulny rzadko przejmuje stery, wówczas stres może obrócić się przeciwko tobie. W tym, przeciwko twoim jelitom i mikroflorze jelitowej.
Przewlekłe napięcie to zwiększony poziom hormonów stresu, co skutkuje zmianą przepływu krwi w jelitach i słabszą barierą jelitową. Z czasem może to doprowadzić do rozwoju stanu zapalnego i źle wpływać na mikroflorę jelitową, zwiększając ilość gatunków prozapalnych i nasilać wrażliwość na ból.

Psycholog Bydgoszcz

Jeśli szukasz przestrzeni, w której będziesz mógł porozmawiać o swoich emocjach i nauczyć się radzenia sobie w sytuacjach stresowych, umów się na konsultację psychologiczną. Zwłaszcza, gdy stres powoduje u ciebie ból brzucha i zaburza pracę jelit.

Z powodu przewlekłego stresu dochodzi też do zaburzenia perystaltyki jelit, która jest mocno zależna od hormonu stresu i układu nerwowego. Objawiać się to może zarówno jej przyspieszeniem (biegunka), jak i spowolnieniem (zaparcia). Zespół jelita drażliwego a lęk często idą w parze. Im większe napięcie i martwienie się objawami, tym częściej występują zaostrzenia, wzdęcia, skurcze i ból brzucha. Gdy w porę nie przerwiesz tego schematu, możesz wpaść w błędne koło „stres – jelita – stres”.

Psychologiczne znaczenie objawów żołądkowych

Umysł i układ pokarmowy mają ze sobą wiele wspólnego. W każdym przypadku dochodzi do przyjmowania pokarmu, trawienia, przyswajania i wydalania tego, co już do niczego się nie nadaje, a pozostawione w ciele, może zagrażać zdrowiu.
Różnica dotyczy samego pokarmu, który przyjmujesz z zewnątrz. Jeśli więc mózg i jelita oraz żołądek są tak mocno ze sobą połączone, to trudno się dziwić, że ich wpływ na siebie odczuwasz w postaci charakterystycznych objawów.

Twoje objawy żołądkowo‑jelitowe mogą być czymś więcej niż tylko „wrażliwym brzuchem”. To sygnały, które wysyła twoje ciało, by zwrócić twoją uwagę na niewyrażone i nieprzetrawione emocje. To dlatego możesz przejść szereg badań od gastroskopii po kolonoskopię, które dają wyniki pozostające w normie, a mimo to ból pozostaje realny i paraliżujący. Dlatego w takich sytuacjach warto zadać sobie pytanie: czego nie mogę „strawić” w moim życiu? Zwłaszcza gdy dolegliwości nawracają i mają tendencję do nasilania się. Przyjrzyj się swoim relacjom, pracy oraz decyzjom i wyborom, których żałujesz. Stłumione emocje zatrzymują się w ciele, a ból brzucha jest wołaniem o pomoc w ich uwolnieniu, bo psychika nie ma już siły dźwigać tego emocjonalnego ciężaru.

I właśnie dlatego tak ważne jest, aby w procesie diagnozy uwzględnić wsparcie psychologa.

 Jak uspokoić ciało poprzez techniki oddechowe?

Gdy żyjesz w przewlekłym stresie, co skutkuje między innymi problemami trawiennymi, regularnie przeznaczaj czas na stosowanie wybranych technik oddechowych. Ich zadaniem jest aktywowanie układu przywspółczulnego odpowiedzialnego za relaks i trawienie.

Przeczytaj także:

Przebodźcowanie – jak nadmiar bodźców wpływa na psychikę?

Przebodźcowanie i nadmiar bodźców mogą osłabiać koncentrację, zwiększać stres i wpływać na emocje – sprawdź, jak rozpoznać objawy.

Najlepiej jeśli znajdziesz własny sposób oddychania, który działa na ciebie uspokajająco. Możesz też skorzystać z kilku poniższych propozycji (w przypadku każdej techniki przyjmij wygodną pozycję z wyprostowanym kręgosłupem):

• Oddech relaksujący 4-7-8
  Weź wdech przez nos (licz do 4), wstrzymaj oddech (licz do 7) i zrób wydech przez usta (licz do 8).
• Oddech przeponowy
  Połóż jedną dłoń na przeponie, a drugą na klatce piersiowej, po czym oddychaj spokojnie tak, by unosiła się i opadała jedynie dłoń na przeponie.
• Oddychanie pudełkowe
  Wdech, wstrzymaj oddech, wydech, wstrzymaj oddech - przy każdej części tej techniki oddechowej licz do czterech.
• Oddychanie naprzemienne
  Przyłóż kciuk do prawej dziurki a palec serdeczny do lewej, po czym zatkaj prawą dziurkę i weź wdech przez lewą, zatkaj lewą dziurkę i zrób wydech przez prawą. Wciąż zatykając lewą dziurkę, weź wdech przez prawą, po czym zatkaj prawą dziurkę i zrób wydech przez lewą.

Znaczenie relaksacji w leczeniu dolegliwości psychosomatycznych

Dolegliwości żołądkowe, w tym ból brzucha, ścisk, biegunki lub zaparcia to objawy, które nierzadko wymagają kompleksowego podejścia, obejmującego ciało i psychikę. W praktyce może to oznaczać konieczność połączenia:

• wizyty u gastrologa,
• terapii w gabinecie psychologicznym,
• technik redukcji stresu i radzenia sobie z nim w codziennym życiu,
• zmian w dotychczasowym stylu życia.

Do tego pomyśl o wprowadzeniu na stałe do swojego życia medytacji uważności, jogi, technik oddechowych i innych, wybranych przez siebie sposobów na zrelaksowanie ciała oraz umysłu.

Jeśli ból brzucha powraca mimo prawidłowych badań, warto rozważyć wsparcie psychologiczne. Leczenie psychosomatyki brzucha często zaczyna się nie w gabinecie gastrologa. Równie ważna jest praca nad stresem, emocjami i sposobem reagowania na napięcia, których nie brakuje w codziennym życiu.

Źródła:

1. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4367209/
2. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4202343/
3. physoc.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1113/JP281951
4. portalyogi.pl/blog/oddech-na-stres-4-techniki-oddechowe/
5. wylecz.to/uklad-pokarmowy/nerwobole-brzucha-i-bole-brzucha-z-nerwow-jak-rozpoznac-i-leczyc
6. gut.bmj.com/content/69/8/1441.abstract

FAQ