Jako rodzic na pewno chcesz, by twoje dziecko dorastało w poczuciu bezpieczeństwa i wolności od nadmiernego, przewlekłego niepokoju. Kiedy więc zaczyna częściej płakać, skarży się na ból brzucha przed wyjściem do przedszkola, a do tego nie chce tam zostać, możesz się zastanawiać, czy to chwilowe trudności, czy może sygnały poważniejszych problemów. To prawda, że sam lęk u dziecka jest naturalną i potrzebną emocją. Jeśli jednak zaczyna utrudniać codzienne funkcjonowanie, warto przyjrzeć się temu dokładniej.

Strach ma wielkie oczy, czyli lęk rozwojowy a zaburzenia lękowe

Lęk to nieodłączny element w życiu dziecka, który przybiera różne formy na poszczególnych etapach rozwoju. Oznacza to, że sam w sobie nie musi od razu oznaczać problemu. Obserwując swoje dziecko w kolejnych miesiącach i latach, łatwo zauważysz, jak zmieniają się same przyczyny reakcji lękowych. W okresie niemowlęcym są nimi hałas, czy obce osoby w pobliżu. Z kolei kilkulatek może się bać ciemności, potworów w szafie, czy niespodziewanych głośnych dźwięków. Gdy dziecko staje się częścią grupy rówieśników w szkole, zaczyna przejmować się ich opinią na swój temat i zdrowiem członków rodziny.
Granica między normą a problemem bywa jednak bardzo cienka. Kiedy powinieneś zacząć się niepokoić?

Lęk u dziecka staje się sygnałem ostrzegawczym, gdy jest silny, trwa długo i zaczyna utrudniać codzienne życie. Warto zwrócić uwagę zwłaszcza wtedy, gdy dziecko:

• unika kontaktu z rówieśnikami lub wycofuje się z zabawy,
• nie chce zostawać samo w pokoju ani spać we własnym łóżku,
• z trudem wychodzi z domu albo odmawia pójścia do przedszkola lub szkoły,
• często skarży się na ból brzucha, głowy albo inne dolegliwości bez wyraźnej przyczyny,
• ma problemy ze snem, budzi się w nocy lub miewa koszmary,
• nadmiernie się zamartwia i często zakłada, że wydarzy się coś złego,
• wraca do zachowań takich jak obgryzanie paznokci, ssanie kciuka czy kręcenie włosów na palec,
• łatwo staje się drażliwe albo częściej się wycofuje.

Jeśli takie sygnały powtarzają się przez dłuższy czas albo wyraźnie wpływają na sen, relacje i zwykłe funkcjonowanie, warto skonsultować się ze specjalistą.

Zaburzenia lękowe u dzieci

Zaburzenia lękowe u dzieci mają swoje konkretne przyczyny i jako rodzic powinieneś je znać, jak również to, co do tych zaburzeń prowadzi.

Somatyczne maski lęku – kiedy ciało mówi to, czego słowa nie potrafią

U młodszych dzieci lęk często nie zaczyna się od słów, tylko od ciała. Maluch może rano skarżyć się na ból brzucha, wracać do domu z bólem głowy albo nagle mówić, że źle się czuje, gdy zbliża się wyjście do przedszkola lub szkoły.

Takie sygnały łatwo pomylić ze zwykłą niedyspozycją, dlatego warto zwracać uwagę na powtarzalność. Jeśli podobna sytuacja wraca przed rozstaniem, wystąpieniem publicznym, testem albo innym trudnym momentem, może to być sposób, w jaki dziecko pokazuje napięcie.
Nie chodzi o to, że każde bóle brzucha od razu oznaczają lęk. Chodzi raczej o wzorzec: dziecko czuje się gorzej w konkretnych sytuacjach, a po ich minięciu objawy słabną albo znikają.

W praktyce może to wyglądać bardzo zwyczajnie. Jednego dnia dziecko nie chce wejść do sali i mówi, że boli je brzuch, innego dnia źle śpi przed szkolną wycieczką, a jeszcze kiedy indziej robi się blade, spięte i zaczyna się skarżyć na „coś w gardle”.

Jeśli taki schemat się powtarza, warto patrzeć nie tylko na ciało, ale też na emocje i sytuacje, które wywołują napięcie

Jak twój lęk jako rodzica może wpływać na stan emocjonalny dziecka?

Lęk rodzica zwykle nie pozostaje bez wpływu na dziecko. Nawet jeśli starasz się go ukryć, maluch bardzo szybko wyczuwa napięcie, pośpiech i niepokój w domu.

Dzieci uczą się przede wszystkim przez obserwację. Jeśli często widzą, że dorosły reaguje z obawą na zwykłe sytuacje, mogą zacząć odbierać świat jako trudny i nieprzewidywalny.

W praktyce może to wyglądać bardzo zwyczajnie. Gdy rodzic zbyt nerwowo reaguje na każdą drabinkę na placu zabaw, dziecko też zaczyna widzieć w niej zagrożenie. Gdy dorosły często ostrzega przed tym, co może pójść nie tak, maluch uczy się skupiać bardziej na ryzyku niż na tym, co potrafi.

Dlatego ważne jest nie tylko to, co mówisz dziecku, ale też to, jak sam reagujesz. Krótka pauza, spokojniejszy ton głosu i kilka wolniejszych oddechów często robią większą różnicę niż długie tłumaczenia.

Jeśli zauważasz u dziecka objawy napięcia, warto też zastanowić się, czy w domu nie działa schemat nadmiernego martwienia się, kontroli albo częstego ostrzegania przed zagrożeniem.

Jak rozmawiać z dzieckiem o jego lękach?

Lęk u dziecka dotyczy tego, co może, ale nie musi się wydarzyć i bazuje na przeszłych doświadczeniach lub przewidywaniach tego, co może zagrażać. Nie znaczy to, że wystarczy dziecku o tym powiedzieć i zakończyć temat lęków słowami: nie ma się czego bać.
Przypomnij sobie własne lęki i to, jak bardzo wydawały się realne, a do tego, jak trudno było się od nich uwolnić. Tym samym są dla twojego dziecka lęki przed potworem w szafie, ciemnością w pokoju, czy pozostaniem w przedszkolu bez mamy i taty.
Dlatego tak ważna jest rozmowa, w której twoje dziecko poczuje się zrozumiane i bezpieczne. Oto co możesz zrobić, by przyniosła ona jak największe korzyści wam obojgu:

• usiądź obok dziecka i daj mu chwilę, żeby samo zaczęło mówić,
  
• nazwij to, co widzisz: „Widzę, że się boisz”,
  
• nie mów: „Nie ma się czego bać”, „Przesadzasz” ani „Taki duży, a boi się…”,
  
• zapytaj spokojnie, czego dziecko się obawia i co dokładnie je martwi,
  
• daj dziecku przestrzeń, by opisało lęk słowami, rysunkiem, zabawą albo scenką,
  
• zachowuj spokój, by twoja reakcja nie wpływała na poczucie bezpieczeństwa dziecka,
  
• zapewnij, że jesteś tutaj i że razem sobie z tym poradzicie,
  
• przypomnij sytuacje, w których dziecko już wcześniej poradziło sobie z podobnymi lękami,
  
• ustalcie mały, konkretny krok, który pomoże zmniejszyć lęk choćby o trochę.
  

Jeśli jednak lęk coraz częściej wraca, nasila się albo utrudnia codzienne funkcjonowanie, skonsultuj się ze specjalistą.

Przeczytaj także:

Pierwsza wizyta w gabinecie psychiatry

Pierwsza wizyta u lekarza psychiatry to przede wszystkim rozmowa. Jak się do niej przygotować? Sprawdź wskazówki Mental Expert.

Lęk u dziecka – techniki uspokajające i rola stałych rytuałów w domu

Dzieci lepiej funkcjonują, gdy dzień ma przewidywalny rytm. Stałe godziny posiłków, spokojny wieczorny rytuał, ograniczenie nadmiaru bodźców i czytelne zasady dają dziecku większe poczucie kontroli. To szczególnie ważne, gdy maluch łatwo się stresuje albo źle znosi zmiany.

Pomocne mogą być też proste ćwiczenia wyciszające. Zanim jednak staną się codziennym rytuałem, sprawdź, co naprawdę pomaga się wyciszyć twojemu dziecku. Dla jednego będzie to bowiem spokojne oddychanie, dla innego chodzenie po pokoju, a jeszcze inne dziecko zechce potańczyć, czy zrobić coś, co zmęczy jego ciało. Możesz też wypróbować delikatny masaż napiętych miejsc, czy głaskanie, które zwiększa poczucie bezpieczeństwa.

Źródła:

1. podyplomie.pl/psychiatria/28915,zaburzenia-lekowe-u-dzieci-i-mlodziezy-kiedy-mozna-stwierdzic-objawy-somatyczne-i
2. nyulangone.org/news/proven-strategies-anxious-parents-who-may-pass-their-anxiety-their-children
3. www.mp.pl
4. charaktery.eu/artykul/jak-nie-przenosic-wlasnych-lekow-na-dzieci-i-wspierac-ich-rozwoj

FAQ