W kulturze, która premiuje bycie zajętym, łatwo przeoczyć moment, w którym zaangażowanie zawodowe przestaje być oznaką ambicji, a zaczyna pełnić funkcję emocjonalnej protezy. Pracoholizm nie polega tylko na tym, że pracujesz dużo, ale na tym, że pojawia się silny, wewnętrzny przymus wykonywania pracy i myślenia o niej, nawet gdy cierpi na tym zdrowie, relacje i życie prywatne – jest więc formą uzależnienia behawioralnego, w której praca stopniowo przejmuje rolę głównego sposobu regulowania napięcia i budowania poczucia własnej wartości.

Jakie wewnętrzne przymusy stoją za przepracowaniem?

Wewnętrzny przymus przepracowywania się, określany jako work craving, to skomplikowany mechanizm psychologiczny, który pomaga w radzeniu sobie z trudnymi emocjami i w ich regulacji. Pojawia się, gdy praca przestaje być wyborem, a staje się jedynym skutecznym sposobem na obniżenie napięcia, lęku czy poczucia winy, a ulgę daje dopiero kolejne zadanie, mail czy projekt.

Do głównych sił napędowych, które mogą odpowiadać za ten przymus, należą między innymi:

• potrzeba ciągłego udowadniania swojej wartości w pracy – traktujesz pracę jako narzędzie do łatania kruchego poczucia własnej wartości, a sukces zawodowy staje się jedynym dowodem na własną kompetencję, bez którego czujesz się bezwartościowy,
• traktowanie pracy jako emocjonalnego znieczulenia – intensywne i długotrwałe skupienie na wykonywaniu zleconych zadań pomaga ci odciąć się od bolesnych stanów, dlatego łatwiej ci siedzieć w pracy, niż czuć lęk, czy smutek, bo w ten sposób unikasz konfrontacji z własnym cierpieniem,
• perfekcjonizm – sprzyja pracoholizmowi i przejawia się w narzucaniu sobie niemożliwych do wyrobienia norm, a każde niedociągnięcie i odstępstwo od nich budzi lęk przed odrzuceniem i tym samym zmusza cię do jeszcze większego zaangażowania w pracę,
• nieumiejętność stawiania granic – związana może też być z potrzebą ciągłego udowadniania swojej wartości w pracy i tym samym trudnością z odmawianiem innym, co pomaga ci zasłużyć na akceptację i uznanie w oczach innych,
• wzorce akceptacji z dzieciństwa – mogły przybierać postać warunkowego uznania ze strony rodziców, uzależnionego od osiągnięć, co w pracy stało się metodą walki o uwagę innych oraz ich szacunek.

Skutki pracoholizmu dla układu krążenia i psychiki

Jeśli dostrzegasz u siebie objawy uzależnienia od pracy, powinieneś wiedzieć, jak pracoholizm wpływa na serce i układ krążenia. Towarzyszący przepracowaniu przewlekły stres podnosi ciśnienie tętnicze, obciąża układ krążenia i zwiększa ryzyko zaburzeń sercowo‑naczyniowych. Możliwe, że doświadczasz w swoim życiu stanu ciągłego napięcia, problemów ze snem, kołatania serca (nie tylko w bardziej stresujących sytuacjach, ale też po powrocie z pracy), bólu głowy i bólu w klatce piersiowej, czy dolegliwości żołądkowo-jelitowych.

Cennik – psychiatra Bydgoszcz

Jeśli potrzebujesz wsparcia psychiatrycznego, ale nie wiesz, czy na ten moment możesz sobie na nie pozwolić, sprawdź nasz cennik.

Równie poważne jak fizyczne, mogą być też psychiczne skutki uzależnienia od pracy. Im dłużej trwasz w stanie przepracowania, tym większe jest ryzyko wypalenia zawodowego i wyczerpania psychofizycznego. Coraz częściej możesz doświadczać:

• uczucia bezradności, zdenerwowania, apatii i złości,
• problemów z wyłączeniem się i zaprzestaniem myślenia o pracy w czasie wolnym,
• pogłębienia przekonań o własnej bezwartościowości,
• stanów lękowych i epizodów depresyjnych,
• braku radości zarówno z pracy, jak i z życia prywatnego.

W dłuższej perspektywie ten tryb funkcjonowania prowadzi do tego, że nic już tak naprawdę cię nie cieszy, a mimo to wciąż trudno ci przestać pracować.

Rola akceptacji społecznej dla przepracowania jako przeszkoda w leczeniu

Pracoholizm jest szczególnie podstępny, bo społecznie bywa nagradzany. Nadgodziny, dostępność „24/7” i praca na urlopie często są traktowane jako dowód zaangażowania i lojalności. Kultura bycia zapracowanym postrzegana jest jako warunek niezbędny do osiągnięcia awansu i zawodowego sukcesu, co utrudnia zauważenie prawdziwego problemu i opóźnia decyzję o skorzystaniu z pomocy. Jak bowiem przyznać się do uzależnienia, które przynosi pochwały i większe zarobki? Tym samym przepracowanie bywa powodem do dumy, a kultura bycia zajętym utrudnia leczenie pracoholizmu.

Praca na weekendy czy gotowość do brania kolejnych zadań często niewiele ma wspólnego z ponadprzeciętną pracowitością, a bardziej z uzależnieniem. Stąd bardzo łatwo wpaść w pułapkę myślenia, że muszę być ciągle produktywny. Poza tym wiesz dobrze, jak otoczenie reaguje, gdy ktoś próbuje zwolnić i nie chcesz tego doświadczyć .

Jeśli jednak coraz bardziej zaczyna ci ciążyć taki styl życia, musisz skonfrontować się z oczekiwaniami innych, nauczyć asertywności wobec szefa i klientów i krok po kroku budować takie środowisko pracy, które doceni twoje zaangażowanie w ramach wyznaczonego czasu i zakresu obowiązków. To nie jest łatwy proces, ale bez tego trudno mówić o trwałej zmianie.

Pracoholizm – objawy

Jeśli zastanawiasz się jakie zachowania najczęściej zdradzają pracoholika i po czym poznać, że mój wolny czas kręci się tylko wokół pracy, zadaj sobie poniższe pytania i udziel szczerych odpowiedzi:

• Czy często, nawet codziennie pracujesz dłużej, niż planowałeś, mimo zmęczenia i obietnic danym sobie lub rodzinie?
  
• Czy odczuwasz niepokój, rozdrażnienie albo czujesz się winny, gdy wcześniej kończysz pracę, z jakiegoś powodu wcale nie pracujesz lub próbujesz odpoczywać?
  
• Czy myślisz o pracy niemal bez przerwy, także podczas spotkań z bliskimi, w weekendy, na urlopie?
  
• Czy w wolnym czasie wielokrotnie sprawdzasz pocztę firmową i jest to jedna z pierwszych czynności, jaką wykonuje po obudzeniu się?
  
• Czy zdarza ci się zaniedbywać sen, jedzenie, ruch, badania kontrolne i tłumaczyć to goniącymi terminami w pracy lub koniecznością zarabiania na życie?
  
• Czy na uwagi bliskich, że ciągle cię nie ma i nie masz dla nich czasu reagujesz złością, rozdrażnieniem, zaprzeczaniem lub obietnicami poprawy, które zwykle trudno ci dotrzymać?
  
• Czy coraz rzadziej zajmujesz się swoim hobby i sprawami, które nie są związane z pracą jak choćby spotkania towarzyskie, bo uznajesz je za nieproduktywne i szkoda ci na nie czasu?
  

Im więcej pytań zaznaczysz twierdząco i im częściej te sytuacje powtarzają się w twoim życiu, tym większe ryzyko, że jesteś uzależniony od pracy. To dobry moment, by zatrzymać się i porozmawiać z zaufaną osobą lub specjalistą. Im wcześniej zatrzymasz ten proces, tym szybciej uda ci się przywrócić równowagę zarówno w obszarze zdrowia, jak i relacji z bliskimi.

Droga do odzyskania równowagi i radości z odpoczynku

Droga wychodzenia z pracoholizmu zaczyna się od momentu, w którym przestajesz traktować przepracowanie jak cenę sukcesu, a zaczynasz widzieć w nim realny problem. To pierwszy krok, kiedy w końcu dostrzegasz i przyznajesz, że praca nie daje już tylko satysfakcji, ale coraz częściej odbiera ci zdrowie, spokój i czas dla bliskich.

Przeczytaj także:

Wypalenie zawodowe – objawy i przyczyny

Wypalenie zawodowe to proces, który możesz obserwować i w porę zareagować. Oto objawy, które powinny zwrócić twoją uwagę.

Drugim nie mniej ważnym krokiem jest uznanie, że sam nie jesteś w stanie wyjść ze schematu, według którego żyjesz od lat. Pomoc terapeuty to szansa na zrozumienie mechanizmów, które stoją za wewnętrznym przymusem pracy i które go podtrzymują. To również sposób na przepracowanie fundamentalnych przekonań na temat swojej wartości i naukę innego regulowania własnych emocji.

To proces, który polega na stopniowym wyznaczaniu granic dotyczących ilości branych na siebie obowiązków i rezygnacji z działań związanych z pracą, w tym ze sprawdzania firmowej poczty po określonej godzinie wieczorem. Uczysz się też planować i wyznaczać w kalendarzu czas na codzienny odpoczynek, aktywność fizyczną, czy spotkania ze znajomymi. Z pomocą terapeuty powoli uwolnisz się od poczucia winy, które do tej pory towarzyszyło zawsze, gdy zamiast na pracę, przeznaczałeś czas na odpoczynek.

Celem jest odbudowa życia poza pracą i wprowadzenie równowagi między nią, a życiem prywatnym, zgodną z koncepcją work-life balance. Osiągnięcie tego pozwoli ci doświadczać odpoczynku, którego nie będziesz postrzegać jako zagrożenia dla poczucia własnej wartości i sensu, ale jako naturalną część życia, bez której trudno mówić o prawdziwej równowadze.

Źródła:

• www.hays.pl/blog/insights/-po-czym-poznac-ze-pracujesz-za-duzo-
• bulldogjob.pl/readme/pracoholizm-jak-poznac-pierwsze-objawy
• kcpu.gov.pl
• efl.pl/pl/biznes-i-ty/artykuly/jak-wprowadzic-work-life-balance

FAQ