Niska samoocena nie pojawia się z dnia na dzień. A to znaczy, że jej przyczyn warto poszukać w początkowych latach swojego życia lub w późniejszym okresie, który mógł się do niej przyczynić. To właśnie doświadczenia z dzieciństwa, relacje z bliskimi oraz sposób, w jaki nauczyłeś się interpretować własne porażki i sukcesy mogły sprawić, że dziś masz problem z docenianiem siebie i poczuciem, ile naprawdę jesteś wart.

Na szczęście gdy chodzi o poczucie własnej wartości – budowanie go i umacnianie możliwe jest niezależnie od wieku. Wymaga to jednak zrozumienia mechanizmów, które podtrzymują przekonanie o byciu gorszym.

Źródła niskiej samooceny w dzieciństwie i wychowaniu

Od urodzenia okres poznawania własnego ciała i możliwości, jakie w nim drzemią, naznaczony był ogromną ciekawością, fascynacją i zachwytem. Gdyby tylko inni potrafili oszczędzić sobie ocen, słów krytyki, porównywania i klasyfikowania twojego zachowania przez pryzmat swoich i społecznych norm.

Niestety, taki scenariusz byłby trudny, choć możliwy do zrealizowania. W innym przypadku nie spotkałbyś ludzi, którzy są pewni siebie, czują się wartościowi i mają zdrową samoocenę. Bardzo możliwe, że członkowie rodziny, w której się wychowali, znali swoją wartość i byli odporni na oceniające opinie innych. Dlatego tego samego nauczyli swoje dzieci, wspierając ich poczucie własnej wartości i akceptację siebie takimi, jakimi są. Nie dawali im do zrozumienia, że są niewystarczająco dobre, gorsze od innych, za mało się starają, rozczarowują swoim zachowaniem, czy po prostu coś jest z nimi nie tak, jakby były zepsute. Byli też wsparciem w chwilach, gdy dziecko popełniało błąd czy spotkało się z krytyką ze strony rówieśników.

Jeżeli w dzieciństwie często słyszałeś krytykę, byłeś porównywany z rodzeństwem i przedstawiany jako gorszyjako ten gorszy albo doświadczałeś emocjonalnego odrzucenia, nic dziwnego, że dziś nie czujesz się wystarczająco dobry.
Rodzice nie muszą stosować fizycznej przemocy czy zaniedbywać twoich podstawowych potrzeb życiowych. Czasem wystarczy wychowanie oparte głównie na wysokich wymaganiach, pochwałach uzależnionych od osiągnięć albo przekazie, że musisz być najlepszy. W dorosłości taki schemat łatwo zamienia się w przekonanie, że na akceptację trzeba nieustannie zasługiwać.
Równie silny wpływ mają doświadczenia szkolne. Odrzucenie przez rówieśników, wyśmiewanie, przemoc czy ciągłe porównywanie wyników mogą pozostawić trwały ślad.

Psycholog Bydgoszcz

Jeśli niskie poczucie wartości mocno ogranicza twoje codzienne funkcjonowanie, pomyśl o skorzystaniu z pomocy. Umów się na konsultację w naszym gabinecie i dowiedz się, jak możemy cię wesprzeć w budowaniu zdrowej samooceny.

Zanim więc zaczniesz odbudowywać swoje poczucie wartości, zwróć uwagę na to, skąd wzięły się twoje obecne przekonania na swój temat. Zastanów się też, dlaczego są tak mocne, że trudno ci je podważyć.

Mechanizm porównywania się do innych

Jednym z najczęstszych powodów utrzymywania się poczucia niższości jest nieustanne porównywanie się z innymi. Gdy czujesz się gorszy od innych, twój umysł przy każdej możliwej okazji będzie oceniał, analizował i szukał punktów odniesienia, porównując twoje zachowanie z zachowaniem innych osób. Problem w tym, że ci, do których się porównujesz, wcale nie są idealni.
W uwolnieniu od porównywania się z innymi nie sprzyjają media społecznościowe. Zwłaszcza gdy widzisz kontrast między swoim życiem a tym, co osiągnęli inni. Twoja niska samoocena sprawia, że nie dostrzegasz stresu, ani codziennych trudności osób, których profile pełne są sukcesów, podróży, awansów zawodowych, czy szczęśliwych związków. Tym samym twój umysł zestawia własne „kulisy” z cudzą „sceną”.

Wpływ poczucia niższości na wybory życiowe

Poczucie niższości nie wpływa wyłącznie na samopoczucie. Z czasem zaczyna kierować też decyzjami, które podejmujesz każdego dnia, zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym. W pracy czując się niewystarczająco dobrym, rezygnujesz z awansu, na spotkaniach nie zgłaszasz własnych pomysłów, a pominięty przy przyznawaniu podwyżek uznajesz, że na nie nie zasłużyłeś.
Niska samoocena odbija się też na związkach. Nie okazujesz uczuć osobie, którą postrzegasz jako bardziej atrakcyjną lub wartościową od siebie, bo jesteś przekonany, że i tak nie chciałaby być z kimś takim, jak ty. Możesz też trwać w związku, który od początku był wyborem z rozsądku. Powodem w takim przypadku bywa przekonanie, że na nic lepszego nie zasługujesz.

Możesz też niską samoocenę i poczucie wartości maskować perfekcjonizmem. Pewność siebie i sukcesy to jednak tylko gra, która z każdym dniem kosztuje cię coraz więcej. Przekonany, że wciąż robisz za mało i niewystarczająco dobrze, stawiasz sobie kolejne życiowe cele. Niestety, ich osiągnięcie cieszy cię tylko przez chwilę, bo znów według ciebie nie były wystarczająco dobre.

Przeczytaj także:

Czym jest syndrom oszusta?

Sprawdź, czy cierpisz na syndrom oszusta i jak sobie z tym radzić w życiu zawodowym i osobistym. Dowiesz się też, kiedy warto skorzystać z pomocy specjalisty.

Dlatego, gdy chodzi o poczucie własnej wartości – budowanie go nie polega na zdobywaniu kolejnych osiągnięć. O wiele ważniejsza jest stopniowa zmiana sposobu, w jaki oceniasz siebie. I to bez względu na to, czy poniosłeś porażkę, czy osiągnąłeś sukces.

Jak uciszyć głos wewnętrznego krytyka

Gdy niska samoocena i zaburzone poczucie własnej wartości towarzyszy ci od dzieciństwa, trudno w jednej chwili wyłączyć głos wewnętrznego krytyka i zmienić zdanie na swój temat. Zatrzymanie tego błędnego koła może wymagać czasu, cierpliwości, codziennej świadomość własnych myśli o sobie, a niekiedy też wsparcia specjalisty. Najważniejsze jednak, by zrobić pierwszy krok w stronę wolności od niekorzystnych przekonań na swój temat, a po nim następny.
Oto kilka praktyk, które mogą ci w tym pomóc:

• Zauważaj, kiedy wewnętrzny krytyk zaczyna przejmować kontrolę
  Zatrzymaj się, gdy sobie to uświadomisz i zastanów, czy masz dowód, że ta konkretna myśl jest prawdą.
• Świadomie zmieniaj język, którego używasz wobec siebie
  W chwilach, gdy popełnisz błąd, poczujesz chęć do oceniania siebie lub poddawania się samokrytyce pomyśl, co w takiej sytuacji powiedziałbyś bliskiej osobie i skieruj te słowa do siebie.
• Ograniczaj porównywanie się z innymi
  Zamiast pytać, czy jesteś lepszy od kogoś, zastanów się, czy robisz postęp względem samego siebie sprzed kilku tygodni lub miesięcy.
• Dostrzegaj własne sukcesy
  Nie muszą być duże, by zostały przez ciebie docenione. Równie dobrze mogą to być zwykłe codzienne sytuacje, z których możesz być choć trochę zadowolony. To pomoże ci uświadomić sobie, że nie wszystko, co robisz, jest porażką.

Budowanie stabilnego obrazu siebie w terapii

W pracy nad zmianą samooceny i poczucia wartości nie chodzi o stanie się kimś innym, niż jesteś. To raczej odkrywanie, kim jesteś naprawdę.
W terapii uczysz się rozpoznawać negatywne myśli na swój temat i sprawdzać, czy odpowiadają one faktom. Stopniowo rozwijasz bardziej realistyczny i życzliwy sposób patrzenia na siebie, a także ćwiczysz nowe zachowania w codziennych sytuacjach.
Terapia nie ma nic wspólnego z przekonywaniem cię, że jesteś wyjątkowy. Jej celem jest pomoc w spojrzeniu na siebie w bardziej realistyczny i życzliwy sposób. Natomiast praca nad sobą to nie dążenie do nieosiągalnej perfekcji. To bardziej akceptacja całego siebie – zarówno mocnych stron, jak i tych, których do tej pory próbowałeś się pozbyć.

Źródła:

1. wylecz.to/psychologia-i-psychiatria/niska-samoocena-objawy-przyczyny-skutki-leczenie
2. www.doz.pl/czytelnia/a17686-Niskie_poczucie_wlasnej_wartosci__czym_jest_jak_sobie_z_nim_radzic

FAQ