Asertywność w relacjach nie jest brakiem szacunku, lecz podstawą zdrowia psychicznego. Jeśli jesteś osobą dorosłą, a mimo to masz poczucie, że twoi rodzice nadal próbują kontrolować twoje decyzje, naruszają twoją prywatność albo wzbudzają w tobie poczucie winy, gdy dokonujesz wyborów niezgodnych z ich oczekiwaniami, może to dobry czas, by postawić granice.
Jak możesz to zrobić bez agresji i wyrzutów sumienia, stawiając jednocześnie na budowanie dojrzałej relacji opartej na partnerstwie?
Psychologia ról rodzinnych i lojalności pokoleniowej
Każda rodzina to system wzajemnych zależności. Zarówno tych oczywistych, jak i tych nieuświadomionych. Role, które pełnią poszczególni członkowie rodziny nie są przypadkowe. Pomagają utrzymać równowagę emocjonalną. Również wtedy, gdy jest ona tylko z pozoru zdrowa i „normalna”.
Jako dziecko mogłeś przyjąć na siebie rolę, która dawała coś każdej ze stron. Tłumiąc swoje prawdziwe emocje i spełniając oczekiwania innych, mogłeś się czuć bezpieczny i wolny od lęku przed odrzuceniem. Twoi rodzice zaś czuli się spełnieni jako wychowawcy, widząc twoje posłuszeństwo, uległość i odpowiedzialność. Są też inne role, a wszystkie one mogą odcisnąć swoje piętno na tyle mocno, że nie wyjdziesz z nich nawet wtedy, gdy masz 30 lub 40 lat. Wtedy również możesz starać się przypodobać rodzicom, szukać aprobaty i unikać sprzeciwu, by nie doświadczyć odrzucenia.
Jeśli masz problem ze stawianiem granic i łagodnym ale stanowczym mówieniem NIE, skorzystaj z pomocy. Umów się na konsultację psychologiczną w naszym gabinecie Mental Expert w Bydgoszczy. To przestrzeń, w której poczujesz się rozumiany, bezpieczny i gdzie nie tylko dotrzesz do przyczyn swoich problemów, ale też poznasz sposoby na ich rozwiązanie.
W wielu rodzinach istnieje też coś takiego jak lojalność niewidzialna. To wewnętrzne przekonanie, że jesteś coś winien swoim rodzicom, którzy tak wiele poświęcili, by cię wychować. Rezygnowali ze swoich potrzeb, marzeń, kariery. I choć wdzięczność za to, sama w sobie nie jest niczym złym, to inaczej jest, gdy w imię lojalności teraz ty rezygnujesz z własnych potrzeb.
Mechanizm wzbudzania poczucia winy przez rodziców
Lęk przed utratą kontroli nierzadko przejawia się w formie szantażu emocjonalnego stosowanego przez toksycznych rodziców. W swoim arsenale mają oni wiele stwierdzeń, których celem jest wbicie cię w poczucie winy i zmanipulowanie, byś spełnił ich kolejną potrzebę. Być może słyszałeś z ust mamy, czy taty stwierdzenia typu:
- Tak mi się odwdzięczasz po tym, co dla ciebie zrobiłem?
- Zrezygnowałam z kariery, a ty nie możesz zrezygnować z wyjazdu na wakacje, by pomóc mi w ogrodzie, kiedy wiesz, jak często kręci mi się głowie?
- Nic nie może być ważniejsze niż rodzina. Czy nie tak cię uczyliśmy?
- To wszystko, przez twoją żonę. To ona tak cię zmieniła, że zamiast stać po stronie rodziny, odwracasz się od nas.
Przykładów można mnożyć w nieskończoność. A wszystkie mają na celu wymuszenie na tobie uległości i utrzymanie kontroli, choć od dawna powinieneś już wieść niezależne życie i troszczyć się o siebie oraz o swoją nową rodzinę.
Odmowa nie oznacza, że jesteś egoistą albo złym dzieckiem. Zrozumienie tego pomoże ci oprzeć wasze relacje na zachowaniach asertywnych. To zaś nie tylko uwolni cię od poczucia winy przy stawianiu jasnych granic, ale też przerwie niezdrowy schemat w rodzinie, którą założyłeś.
Skutki braku granic dla własnego związku i dzieci
Gdy rozpada się związek, przyczyn należy szukać nie tylko w osobach, które go tworzą. Krąg tych, którzy nierzadko biorą w tym udział, może być szerszy i mogą do niego należeć rodzice twoi czy twojej drugiej połowy. Jeśli masz problem ze stawianiem granic toksycznym rodzicom, bez pytania będą wtrącać się do twojego życia. Krytyka partnera lub partnerki to coś, co drążyć będzie twoją relację jak kropla skałę, aż pojawią się pęknięcia. Nieświadomie przyjmować będziesz narrację rodziców i zmieniać postrzeganie osoby, w której byłeś zakochany.
Rodzice mogą też oczekiwać, że będziesz dostępny na każde ich zawołanie, co nie obędzie się bez wpływu na relację z domownikami. Zamiast spędzać z nimi czas, ty zajęty będziesz spełnianiem kolejne prośby rodziców.
Ucierpią na tym też twoje dzieci, które są dobrymi obserwatorami. Uczą się, że stawianie granic jest czymś złym i one też powinny nieustannie rezygnować z tego, co dla nich ważne na rzecz najbliższych. To prosta droga do niskiej samooceny i podatności na manipulacje.
Stawianie granic toksycznym rodzicom, nawet jeśli spotka się z ich niezrozumieniem, to ochroni twoje relacje małżeńskie i rozwój twoich dzieci.
Jak odmawiać bliskim bez agresji i wyrzutów sumienia?
Zanim zaczniesz stanowczo mówić NIE swoim rodzicom, przyjrzyj się swoim dotychczasowym relacjom z nimi.
Następnie:
- Zidentyfikuj sytuacje, w których dochodzi do naruszania twoich granic.
Telefony, niespodziewane wizyty, nagłe wezwania, choć obiektywnie nic złego się nie dzieje. - W rozmowie wyrażaj się jasno, precyzyjnie i prosto.
Bez tłumaczenia się i wchodzenia w szczegóły, a bardziej w formie krótkich komunikatów typu: „rozumiem, ale na ten dzień mam już inne plany”, „teraz nie mogę rozmawiać, ale możemy to omówić jutro, gdy będę mieć czas, by cię uważnie wysłuchać”. - Używaj komunikatów „ja”.
Mów o swoich odczuciach i jasno komunikuj swój punkt widzenia. - Oddzielaj emocje od decyzji.
Wyrażaj zrozumienie dla potrzeb rodziców, ale jednocześnie nie zmieniaj swojej wcześniejszej decyzji. - Używaj techniki zdartej płyty.
Powtarzaj to samo wyjaśnienie nawet kilka razy, nawet jeśli za każdym razem słyszysz inne kontrargumenty. - Obserwuj swoje poczucie winy, ale się nim nie kieruj.
Jeśli postępujesz w zgodzie ze sobą, a twoim celem jest ochrona własnych granic przed toksycznym wpływem rodziców, bądź konsekwentny w odchodzeniu od starych schematów, które właśnie zmieniasz.
W praktyce stawianie granic wymaga powtarzalności. Jednorazowa rozmowa rzadko zmienia relację, dlatego traktuj to jako proces budowania nowego wzorca waszych wzajemnych relacji.
Przeczytaj także:
Nienawiść do rodziców – z czego wynika i jak się uwolnić
Nienawiść do rodziców to problem, z którym wciąż boryka się wielu dorosłych ludzi. Oto klucz, który może ci pomóc uwolnić się od tego uczucia.
Budowanie dojrzałej relacji opartej na partnerstwie
Nie każdy rodzic potrafi słuchać, a tym bardziej ten, który nie chce stracić kontroli nad życiem swojego dziecka, do której tak bardzo się przyzwyczaił. Dlatego budowanie dojrzałej relacji opartej na partnerstwie wymaga czasu, cierpliwości i zrozumienia. To konsekwentne uznawanie, że obie strony są autonomiczne. W praktyce oznacza to, że rodzic przestaje być osobą decyzyjną, a staje się kimś bliskim, choć nie nadrzędnym.
To również wzajemny szacunek dla tego, co was różni, brak przymusu emocjonalnego, a także
możliwość powiedzenia NIE bez konsekwencji w postaci odrzucenia. Przygotuj się, że druga strona może nie być gotowa na tę zmianę. Dlatego daj jej czas, ale nie wracaj do starych schematów. Nawet jeśli oznaczać to będzie tymczasowe ograniczenie waszych wzajemnych kontaktów lub zmianę ich formy.
Źródła:
gentlewoman.eu
www.carenity.us/condition-information/magazine/news/child-of-a-toxic-parent-what-are-the-repercussions-in-adulthood-1728
FAQ
Doceń ich troskę i zaangażowanie w twoje sprawy, ale jasno i jeśli trzeba, w sposób powtarzalny komunikuj swoje stanowisko. Ustal też nowe reguły kontaktów i ich formy, które stopniowo odbudują twoje granice, po czym konsekwentnie je egzekwuj.
Gdy widzisz niezrozumienie ze strony rodziców, ogranicz dzielenie się szczegółami i pozostań przy stanowczym potwierdzaniu podjętych decyzji.
Tak, to dobry sposób na naukę asertywności. Tym bardziej że na bieżąco możesz omawiać efekty ćwiczeń, które pomagają ci w praktykowaniu asertywności w relacji z rodzicami.