Lęk przed dentystą to częste doświadczenie, z którym zgłaszają się pacjenci do psychologów. U niektórych przyjmuje łagodną formę napięcia, u innych przeradza się w dentofobię – jedną z fobii specyficznych.

Jeśli zmagasz się z tym problemem, wiesz, jak trudno dbać o zęby i jamę ustną. Ciągłe odkładanie wizyt prowadzi do poważniejszych komplikacji zdrowotnych. Na szczęście lęk ten da się zrozumieć i skutecznie zmniejszyć.

Ewolucyjne źródła lęku przed ingerencją medyczną

Twój mózg nie działa przeciwko tobie. To zakorzeniona w mechanizmach ewolucyjnych reakcja obronna na ból, unieruchomienie, ostre narzędzia, ingerencję w ciało i ograniczoną kontrolę sytuacji, w której się znalazłeś. Twój system nerwowy przechodzi w tryb walki lub ucieczki, bo obce ręce zbliżające się do twarzy, igła lub wiertło powodujące ból, są poza twoją kontrolą. Poza tym lęk może być dodatkowo wzmocniony traumatycznymi doświadczeniami stomatologicznymi z czasów dzieciństwa. Twoje ciało pamięta tamte przeżycia, a twój układ nerwowy automatycznie reaguje szybszym oddechem i biciem serca oraz spięciem mięśni, czy wzmożoną potliwością.

I nawet jeśli w rzeczywistości nic ci nie grozi, to twoje ciało reaguje zupełnie inaczej, wbrew twojej woli.
Zrozumienie tego, że lęk przed dentystą nie oznacza słabości, tylko naturalną reakcję biologiczną, to pierwszy krok do zmiany nastawienia.

Mechanizm katastrofizacji odczuć bólowych

Katastrofizacja, czyli wyolbrzymianie tego, co może cię spotkać w gabinecie stomatologicznym, to kluczowy mechanizm dentofobii. Choć nie ma ku temu realnych powodów, twój umysł na długo przed wizytą próbuje odwieźć cię od tej decyzji. Przewiduje najgorsze możliwe scenariusze, co nie pozostaje bez wpływu na poziom kortyzolu i nasilenie odczuć bólu, czy dyskomfortu.

Zaburzenia lękowe – Leczenie

Jeśli cierpisz na zaburzenia lękowe nie zwlekaj ze skorzystaniem z pomocy. Umów się na konsultację i dowiedz się, jak może ci pomóc w uwolnieniu się od nich.

W praktyce im bardziej skupiasz się na bólu, tym mocniej możesz go odczuwać na fotelu dentystycznym. Twój próg bólu obniża się bowiem przez to i rzeczywiste odczucia są silniejsze. A to tylko potwierdza twoje wcześniejsze przewidywania i tym samym wzmacnia lęk przed dentystą.

Techniki relaksacyjne do zastosowania w gabinecie

Nie próbuj na siłę przekonywać siebie, że nie ma się czego bać. Z pewnością już wiesz, że u osób z dentofobią to nie działa. Lepiej praktykuj wybrane techniki relaksacyjne, które nie tylko na chwilę zajmą twój umysł czymś innym, ale też rozluźnią twoje ciało. Wypróbuj:

• Ćwiczenia oddechowe – wdech na 4 sekundy, wstrzymaj na 7, wydech na 8 przez usta, co pomoże aktywować układ przywspółczulny i obniżyć tętno.
• Napinanie mięśni – napnij grupę mięśni na 5 sekund, potem rozluźnij, co zredukuje napięcie.
• Odwracanie uwagi – wyobraź sobie miłe miejsce, wizualizuj udaną wizytę, słuchaj podcastu, muzyki lub licz oddechy.
• Sygnał alarmowy – ustal z dentystą gest (np. podniesienie ręki), by przerwać zabieg.

Zanim twój umysł uzna, że to i tak nie pomoże, wypróbuj każdą z tych technik i zwróć uwagę, w jakim stopniu pomogła złagodzić twoje stany lękowe.

Desensytyzacja – czyli oswajanie lęku krok po kroku

Jedną z najlepiej przebadanych metod leczenia fobii specyficznych, w tym dentofobii, jest stopniowa ekspozycja (desensytyzacja). W praktyce oznacza to stopniowe i kontrolowane wystawianie się na czynniki wywołujące lęk przed leczeniem stomatologicznym i wszystkim, co jest z tym związane. Zamiast więc rzucać się od razu na głęboką wodę i czekać, aż do wizyty zmusi cię poważny problem z zębami, zacznij od małych kroków. W tym celu:

1. umów się na wizytę adaptacyjną – pomaga zapoznać się z samym miejscem, panującą w nim atmosferą oraz dentystą, asystentką i innymi osobami, które pomagają w prowadzeniu gabinetu,
2. umów się na przegląd i prostą higienizację – jest bezbolesna, co z góry uwolni cię od wyobrażania sobie, jak bardzo będziesz cierpieć,
3. wybierz jak najdrobniejszą zmianę na zębach, jeśli dentysta taką dostrzeże podczas przeglądu stomatologicznego i umów się na kolejną wizytę,
4. ustal sygnał ratunkowy, który na chwilę zatrzyma działania dentysty i spowolni kolejne,
5. posiedź chwilę w poczekalni po wyjściu z gabinetu i skup się na pozytywnych odczuciach związanych ze zrobieniem kolejnego kroku na drodze do uwolnienia się od dentofobii.

Przeczytaj także:

Terapia lęku – jak odzyskać spokój bez tabletek?

Czy możliwe jest skuteczne leczenie lęku bez leków? W wielu przypadkach odpowiedź brzmi: TAK. Sprawdź, jak w przypadku zaburzeń lękowych odzyskać spokój i poprawić swoje funkcjonowania w codziennym życiu.

Jak wybrać stomatologa przyjaznego pacjentom lękowym

W uwalnianiu się od lęku przed dentystą bardzo ważną rolę odgrywa sam lekarz. Nie każdy bowiem ma odpowiednie podejście do pacjentów. Dlatego, zanim umówisz się na wizytę, sprawdź, czy:

• wyjaśnia każdy krok przed i w trakcie zabiegu, pyta o gotowość,
  
• oferuje przerwy, sygnały alarmowe, sedację i bezbólowe znieczulenie,
  
• ma dobre opinie, spokojną atmosferę (relaksacyjna muzyka, delikatne oświetlenie,
  
• jest empatyczny i cierpliwy.
  

Rola farmakoterapii wspomagającej w skrajnych przypadkach

Jeśli lęk przed dentystą jest bardzo duży i  wciąż nie udało ci się skorzystać z pomocy stomatologicznej, rozważ wsparcie psychologiczne. Kompleksowe podejście do dentofobii zwiększa szanse na uwolnienie się od niej. Poza tym psycholog może tymczasowo dobrać odpowiednie leki przeciwlękowe i nauczyć cię skutecznych technik relaksacyjnych. Tego rodzaju wsparcie nie tylko złagodzi stres i lęk przed udaniem się na wizytę. Pomoże też lepiej znieść czas spędzony na fotelu w gabinecie. Gdy do tego dentysta zastosuje sedację wziewną, łatwiej ci będzie zdobyć nowe, tym razem pozytywne doświadczenie związane z leczeniem zębów.
Choć sama farmakoterapia nie rozwiąże twojego problemu, to awaryjnie może pomóc w przejściu przez leczenie.

Jeśli jednak zależy ci na trwałym uwolnieniu się od swojego lęku, wsparcie psychologiczne może okazać się skuteczną formą pomocy.

Źródła:

1. www.wrayfamilydental.com/blog.html?p=dental-fear-where-does-it-come-from
2. www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/dental-anxiety-and-phobia
3. onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/eos.12973

FAQ