Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, a to oznacza, że twoje problemy nie wynikają ze słabości, czy niechęci do życia wśród ludzi. Jeśli przez lata czułeś, że coś jest nie tak z tobą, bo nie radzisz sobie w relacjach z innymi oraz masz problemy w komunikacji uczuć i potrzeb, rozwiązaniem ich może okazać się diagnostyka spektrum autyzmu – dorośli również mogą na nie cierpieć, choć zwykle nie są tego świadomi.

Skąd biorą się twoje trudności, po czym rozpoznać autyzm u dorosłych, jak wygląda proces diagnozy oraz co zmienia się po rozpoznaniu neuroatypowości?

Biologiczne podłoże spektrum u osób dorosłych

Autyzm ma ściśle biologiczne i neurorozwojowe podłoże. Oznacza to, że za jego pojawienie się odpowiadają twoje uwarunkowania genetyczne oraz skomplikowane procesy, które kształtowały twój mózg na bardzo wczesnym etapie życia. Jeśli więc:

• od lat zmagasz się z poczuciem, że trudno ci odnaleźć się w relacjach z ludźmi,
• źle znosisz nagłe zmiany planów,
• męczy cię nadmiar bodźców,
• masz trudności w sytuacjach wymagających błyskawicznej reakcji społecznej,

nie wynika to z twojej winy. Może to być po prostu bezpośredni efekt twojej neuroatypowości.

Konsultacje psychologiczne i diagnostyka

Nie musisz od razu decydować się na pełną terapię. Najważniejszy jest ten pierwszy krok, pierwsza rozmowa w gabinecie i opowiedzenie na głos o swoich problemach. Już sama wiedza na temat możliwych przyczyn, które za nimi stoją niesie ze sobą wiele korzyści. Umów się na konsultację i przekonaj się osobiście, czym to spotkanie będzie dla ciebie.

Kiedy jesteś osobą dorosłą, spektrum autyzmu najczęściej daje o sobie znać poprzez nadwrażliwość sensoryczną na dźwięki czy światła, silną potrzebę przewidywalności, własny styl komunikacji oraz trudności z odczytywaniem sygnałów niewerbalnych, takich jak mowa ciała czy gesty. Warto jednak pamiętać, że obraz spektrum jest niezwykle różnorodny. Dlatego autyzm może wyglądać zupełnie inaczej u dwóch różnych osób. I to nawet jeśli jesteście w podobnym wieku, macie to samo wykształcenie i zbliżone doświadczenia życiowe. Właśnie dlatego rzetelna diagnostyka nie może skupiać się na pojedynczych objawach, lecz wymaga spojrzenia na całe twoje codzienne funkcjonowanie.

Pamiętaj również o tym, że bycie osobą neuroatypową w żaden sposób nie oznacza, że funkcjonujesz gorzej od innych. To po prostu odmienny, unikalny sposób, w jaki twój mózg odbiera, przetwarza i interpretuje otaczający świat. U części osób w spektrum autyzmu taka biologia pozwala na rozwinięcie silnych stron, do których należą na przykład ogromna dokładność, świetna koncentracja na detalach czy wyjątkowa szczerość w relacjach z ludźmi. Pamiętaj jednak, że nie są to cechy obowiązkowe i nie każdy musi przejawiać je w dokładnie taki sam sposób.

Zjawisko maskowania społecznego i jego skutki

Maskowanie oznak autyzmu to reakcja obronna przed odrzuceniem, dyskomfortem w relacjach z innymi czy utratą szansy na awans zawodowy. Aby tego uniknąć, osoby ze spektrum autyzmu uczą się pewnych zachowań, które pomogą im wtopić się w tłum. Naśladują gesty, przygotowują się do rozmowy, uczą się kontaktu wzrokowego i ćwiczą gotowe reakcje na zachowanie innych. I wszystko byłoby dobrze, gdyby nie wysoka cena za dopasowanie się, którą muszą płacić każdego dnia.

Jeśli wiesz, o czym mowa, z pewnością czujesz ten ciężar codziennej gry. To przez maskowanie spektrum autyzmu czujesz się zmęczony, masz lęki i wahania nastroju z przewagą tego obniżonego, a także szybko się wypalasz z powodu większego zużycia energii. Gdy nie żyjesz w zgodzie ze sobą, w poczuciu bycia niedostosowanym, nie jesteś w stanie w pełni wykorzystać swojego potencjału. I choć z zewnątrz możesz wyglądać na kogoś, które jest tak samo przystosowany jak inni, to prawda bywa zupełnie inna.

Dlatego tak ważna jest jak najwcześniejsza diagnostyka spektrum autyzmu – dorośli mogą odnieść z niej wiele korzyści i w końcu poczuć, że w tej inności nie ma nic złego. Potrzebują po prostu innego tempa, innych warunków i większej przewidywalności w codziennym życiu.

Proces różnicowania autyzmu od innych zaburzeń

Diagnostyka spektrum autyzmu u dorosłych nie polega na wypełnieniu testu. To złożony proces, który pomaga specjaliście określić, czy twoje zachowania wynikają ze spektrum autyzmy, czy może mają inne podłoże. Część objawów, których doświadczasz, może wynikać z zaburzeń osobowości, depresji, fobii społecznej, zaburzeń lękowych, choroby afektywnej dwubiegunowej, czy afazji. Równie dobrze możesz bowiem unikać kontaktu z ludźmi, ponieważ boisz się oceny, jak i z powodu przeciążenia bodźcami, czy problemów z czytaniem reguł społecznych.

Przeczytaj także:

Zrozumieć ADHD

Jak zrozumieć ADHD? Uważa się, że przyczyną ADHD są nieprawidłowości w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego.

W takim przypadku samo podobieństwo objawów może okazać się niewystarczające. Niezbędne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu medycznego na temat twojego dzieciństwa oraz tego, jak funkcjonujesz obecnie i jak reagujesz w różnych sytuacjach. Dopiero na podstawie zebranych informacji na temat przyczyn, przebiegu i całościowego wzorca zachowań lekarz może stwierdzić, czy cierpisz na spektrum autyzmu.

Jak przygotować się do badania diagnostycznego?

Jeżeli rozważasz ocenę w kierunku spektrum autyzmu, odpowiednio wcześnie przygotuj się do wizyty. Dzięki temu nie przeoczysz ważnych faktów ze swojego życia i bardziej szczegółowo odpowiesz na pytania lekarza. W tym celu:

• Przeanalizuj różnej etapy życia
  Przypomnij sobie sytuacje, w których doświadczałeś trudności społecznych, nadwrażliwości sensorycznych, potrzebę rutyny, czy charakterystyczne zainteresowania.
• Zapisz przykłady objawów spektrum autyzmu
  Chodzi o sytuacje, w których odczuwałeś, że funkcjonujesz inaczej niż większość ludzi.
• Porozmawiaj o swoim autyzmie z rodzicami
  Jeśli twoi rodzice żyją i masz z nimi kontakt, zapytaj ich o swoje dzieciństwo, w tym o to, co wyróżniało twoje zachowanie, sposób mówienia, gesty, formy spędzania czasu, czy zainteresowania na tle rówieśników.
• Zabierz ze sobą zebraną dokumentację
  Jeśli posiadasz opinie psychologiczne i dokumentacje szkolne (od psychologa, wychowawcy), zabierz je na wizytę do lekarza psychiatry.

Najważniejsze jednak, aby podczas spotkania mówić szczerze o swoich doświadczeniach. Oznacza to, że możesz na chwilę zrezygnować z technik maskujących i pozwolić sobie na bycie sobą.

Życie po diagnozie – adaptacja i wsparcie

Sama diagnoza spektrum autyzmu u osoby dorosłej nie zmienia osobowości. Może jednak pomóc w uwolnieniu od tego, co do tej pory powodowało zmęczenie psychiczne i zmuszało do nienaturalnych zachowań. Gdy lepiej zrozumiesz swoje potrzeby i z czego one wynikają, nie pozostanie to bez wpływu na twoje relacje, pracę i odpoczynek. Stopniowo nauczysz się stawiać granice, nawiązywać relacje z osobami, przed którymi nie musisz nikogo udawać. Będziesz też mógł odpowiednio planować czas na odpoczynek oraz regenerację.

Jeśli do tego zdecydujesz się skorzystać ze wsparcia psychologicznego po diagnozie spektrum autyzmu, łatwiej ci będzie przepracować lata niezrozumienia. Nauczysz się też odbudować obniżone poczucie własnej wartości i nauczysz się, jak skutecznie radzić sobie z codziennymi wyzwaniami.

Diagnoza spektrum autyzmu dorosłych nie zmienia tego, kim jesteś. Pozwala jedynie zobaczyć siebie w innych świetle. Zwłaszcza to, kim byłeś przez dotychczasowe życie. Daje ci też zielone światło do życia na własnych warunkach bez konieczności maskowania objawów autyzmu.

Jeśli czujesz, że ten problem dotyczy też ciebie, zrób pierwszy krok. Skorzystaj ze wsparcia psychiatrycznego, by lepiej zrozumieć działanie swojego umysłu.

Źródła:

• diag.pl/pacjent/artykuly/diagnoza-autyzmu-od-czego-zaczac-kto-ja-przeprowadza/
• pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10060524/
• www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(15)00277-1/abstract
• polskiautyzm.pl/spektrum-zaburzen-autyzmu/
• jim.org/neuroatypowosc/

FAQ