Nie pijesz codziennie. Normalnie chodzisz do pracy, spotykasz się z ludźmi, zajmujesz rodziną. Zdarza ci się nawet przez kilka dni nie sięgać po alkohol. A jednak coraz częściej wypijasz więcej, niż planowałeś. Postanawiasz ograniczyć picie, ale po jakimś czasie wszystko wraca do wcześniejszego schematu.
>Problem z uświadomieniem sobie, że masz problem alkoholowy polega na tym, że uzależnienie może mieć różne nasilenie i nie u każdego rozwija się tak samo. I nawet, jeśli dowiesz się, jakie są fazy rozwoju uzależnienia od alkoholu może się okazać, że nie dotyczy ono ciebie. Dlatego dużo ważniejsze od pytania, w której jesteś fazie, jest inne, które warto sobie zadać, a które brzmi: czy nadal to ja decyduję, kiedy i ile piję, czy coraz częściej to alkohol wpływa na moje decyzje?

Czy uzależnienie od alkoholu naprawdę rozwija się w czterech fazach?

W opisach choroby alkoholowej często pojawia się podział na fazę prealkoholową, ostrzegawczą, krytyczną i przewlekłą, czyli tak zwane fazy uzależnienia od alkoholu. To historyczny model związany z pracami E.M. Jellinka, który pomógł spojrzeć na uzależnienie jak na rozwijający się proces.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba przechodzi dokładnie tę samą drogę. Dlatego współczesna diagnostyka nie opiera rozpoznania na czterech fazach. Dużo ważniejszy jest szerszy obraz twojego codziennego funkcjonowania, który pokazuje, czy masz problem z kontrolowaniem ilości wypijanego alkoholu, co najmniej kilka razy bezskutecznie próbowałeś ograniczyć picie, czujesz silną potrzebę sięgnięcia po alkohol, pijesz mimo negatywnych konsekwencji, czy też coraz częściej rezygnujesz z innych aktywności, które do tej pory zajmowały ważne miejsce w twoim życiu

Również samo picie towarzyskie nie musi oznaczać początku uzależnienia. Tym, na co powinieneś zwrócić większą uwagę, jest przede wszystkim to, jak zmienia się twoja relacja z alkoholem.

Od alkoholu „dla przyjemności” do alkoholu, który zaczyna przejmować kontrolę

Na początku możesz sięgać po alkohol głównie podczas spotkań ze znajomymi albo po trudnym dniu. Z czasem jednak może się okazać, że pełni on coraz więcej funkcji. Pomaga ci się odprężyć, zasnąć, zapomnieć o problemach albo poprawić nastrój. Jednak sam sposób picia nie przesądza jeszcze o uzależnieniu.
Bardziej niepokojące powinno ci się wydać to, że masz coraz większe problemy z realizowaniem własnych postanowień dotyczących alkoholu.

Uzależnienia – zintegrowane leczenie

Uzależnienie, niezależnie czego dotyczy, może coraz bardziej utrudniać codzienne funkcjonowanie i negatywnie odbijać się na różnych obszarach życia. Na szczęście możesz to w każdej chwili przerwać. Umów się na konsultację i skorzystaj z dostosowanej do twoich potrzeb terapii.

Miał być jeden drink, a kończy się na kilku. Planowałeś nie pić przez cały tydzień, ale po dwóch dniach znajdujesz powód, by zmienić zdanie. Coraz więcej czasu zajmuje samo picie, dochodzenie do siebie albo oczekiwanie na kolejną okazję.
>Jeśli dodatkowo alkohol zaczyna powodować konflikty, utrudnia wykonywanie obowiązków albo wypiera zainteresowania, które wcześniej były dla ciebie ważne, problem staje się poważniejszy. U części osób wraz z rozwojem uzależnienia pojawia się również tolerancja, czyli potrzeba wypijania większej ilości alkoholu w celu uzyskania podobnego efektu, a także objawy abstynencyjne po jego ograniczeniu.

„Przecież nie mam problemu” – dlaczego tak łatwo zaprzeczać?

Uzależnienie od alkoholu kojarzy się wielu osobom z bardzo konkretnym obrazem człowieka, który pije codziennie, stracił pracę, zaniedbuje rodzinę i nie jest w stanie normalnie funkcjonować.
Jeśli ten obraz do ciebie nie pasuje, łatwo uznać, że wszystko jest pod kontrolą.
„Nie piję rano.”
„Normalnie pracuję.”
„Potrafię nie pić przez kilka dni.”
„Inni piją znacznie więcej.”

Każde z tych zdań może być prawdziwe. Żadne z nich nie odpowiada jednak na pytanie, czy potrafisz bez większej trudności ograniczyć alkohol wtedy, gdy sam podejmiesz taką decyzję. Możesz być bowiem już na tym etapie uzależnienia, że masz ograniczony wgląd w nasilenie problemu. Nie musi to od razu oznaczać, że oszukujesz siebie i bliskich. Jednak pojedynczy dowód na zachowaną kontrolę, którego się trzymasz, może niekiedy utrudniać dostrzeżenie stopniowych zmian w wielu obszarach życia jednocześnie.

Czy alkohol zmienia osobowość?

Gdy od swoich bliskich słyszysz czasem, że nie jesteś już tym samym człowiekiem, co kiedyś, początkowo możesz nie wiedzieć, co dokładnie mają na myśli. Zwłaszcza, gdy sam nie dostrzegasz niczego, co mogłoby to potwierdzać. Może ci jednak umykać to, co oni widzą bardzo wyraźnie: większa impulsywność, zaniedbywanie obowiązków, zmiana priorytetów, problemy z pamięcią albo zachowania, których wcześniej nie było.
Nie oznacza to jednak, że uzależnienie tworzy jeden określony typ „osobowości alkoholowej”. Przewlekłe intensywne picie może wpływać na obszary mózgu związane między innymi z podejmowaniem decyzji, pamięcią, kontrolą impulsów, uwagą i regulacją emocji. Do tego dochodzą głód alkoholu, okresy odstawienia, problemy ze snem oraz konsekwencje rodzinne i zawodowe picia. Wszystkie te elementy mogą zmieniać sposób twojego funkcjonowania.

Przeczytaj także:

Jak uzależnienia behawioralne wpływają na życie codzienne

Uzależnienia behawioralne wpływają na pracę, relacje i zdrowie psychiczne. Sprawdź, jak rozpoznać objawy i szukać wsparcia specjalisty.

Związki między cechami osobowości a uzależnieniem są jednak bardziej złożone i mogą działać w obie strony. Nie można więc sprowadzać ich do prostego stwierdzenia, że alkohol „niszczy osobowość”. Co ważne, wraz ze zdrowieniem może poprawiać się także część funkcji psychicznych zaburzonych przez długotrwałe intensywne picie.

Czy zaczynasz tracić kontrolę nad alkoholem? Sprawdź sygnały

Nie musisz czekać na pojawienie się wszystkich objawów, aby przyjrzeć się swojemu piciu. Zwróć szczególną uwagę, jeśli:

• wypijasz więcej lub pijesz dłużej, niż wcześniej planowałeś,
  
• próbujesz ograniczyć picie, ale po pewnym czasie wracasz do wcześniejszego schematu,
  
• coraz częściej myślisz o alkoholu albo czekasz na możliwość napicia się,
  
• picie zaczyna wpływać na twoje relacje, pracę lub obowiązki,
  
• rezygnujesz z aktywności, które wcześniej były dla ciebie ważne,
  
• nadal pijesz, choć dostrzegasz negatywny wpływ alkoholu na zdrowie lub samopoczucie,
  
• potrzebujesz coraz większej ilości alkoholu, aby odczuć podobny efekt,
  
• gdy ograniczasz picie, pojawiają się drżenie, poty, niepokój, nudności, problemy ze snem lub inne nieprzyjemne objawy.
  

Choć lista ta nie zastąpi diagnozy postawionej przez lekarza, to może ci wiele powiedzieć o twojej relacji z alkoholem. Dlatego, jeśli rozpoznajesz kilka podobnych sygnałów, zwłaszcza gdy coraz mocniej wpływają one na twoje codzienne życie, warto skorzystać z profesjonalnej oceny w gabinecie psychiatry lub psychoterapeuty uzależnień.

Nie musisz czekać na „ostatnią fazę”

Leczenie uzależnień nie jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które straciły już pracę, rodzinę lub zdrowie. Pomocy można szukać też wcześniej, gdy dopiero zaczynasz zauważać, że coraz trudniej kontrolować alkohol.
Pierwszym krokiem może być rozmowa ze specjalistą i ocena nasilenia problemu. Dalsze postępowanie zależy od indywidualnej sytuacji. Może obejmować psychoterapię lub inne interwencje psychospołeczne, pomoc lekarską, a w określonych przypadkach również farmakoterapię.

Jeśli pijesz dużo i regularnie albo wcześniejsze próby odstawienia powodowały silne drżenie, obfite poty, zaburzenia świadomości, omamy czy drgawki, nie próbuj gwałtownie odstawiać alkoholu bez wcześniejszej konsultacji medycznej. Przy zależności fizycznej ciężki zespół abstynencyjny może bowiem stanowić zagrożenie dla twojego zdrowia i życia.
Nie czekaj też aż sam będziesz w 100% pewny, że jesteś uzależniony, by poprosić o pomoc.

Gdy alkohol zaczyna zajmować w twoim życiu więcej miejsca, niż chcesz mu oddać, sama ta wątpliwość jest wystarczającym powodem, by przyjrzeć się sytuacji ze specjalistą.

Źródła:

• www.gov.uk/guidance/clinical-guidelines-for-alcohol-treatment
• www.niaaa.nih.gov/publications/brochures-and-fact-sheets/understanding-alcohol-use-disorder
• pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38644674/
• pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32731008/

FAQ